Tại bệnh viện mắt Hà Nội Nam Định đục thủy tinh thể được thay bằng phương pháp Phaco. Với đội ngũ bác sĩ chuyên sâu và có kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực thay thủy tinh thể.
I. Khi nào cần mổ đục thủy tinh thể
- Chỉ định mổ đục thủy tinh thể chủ yếu dựa vào mức độ giảm thị lực. Tựu trung, thị lực kém hơn 4/10 sẽ được xem xét để chỉ định phẫu thuật.
- Nếu đục thủy tinh thể khiến bạn khó khăn trong các hoạt động hàng ngày, bác sỹ có thể sẽ chỉ định phẫu thuật thủy tinh thể. Thậm chí nếu thị lực chưa ảnh hưởng nhiều nhưng nhìn chói hoặc nhìn đôi, bạn cũng cần phẫu thuật thủy tinh thể. Khi đục thủy tinh thể gây cản trở điều trị các bệnh mắt khác như thoái hóa hoàng điểm tuổi già, bệnh võng mạc tiểu đường hoặc bong võng mạc thì vấn đề thay thủy tinh thể có thể được đưa ra. Ở người trẻ hoặc người bị tiểu đường, đục thủy tinh thể có thể tiến triển nhanh, do vậy cần phẫu thuật thủy tinh thể sớm hơn.
Các phương pháp mổ thủy tinh thể
Có 3 phương pháp mổ thủy tinh thể;
1. Mổ lấy thể thuỷ tinh trong bao (intra-capsulary): là lấy toàn bộ thể thuỷ tinh nằm bên trong cùng với lớp bao của nó.
+ Chỉ định: Ngày nay, phương pháp phẫu thuật lấy thể thuỷ tinh ngoài bao hầu như đã thay thế hoàn toàn phương pháp lấy thể thuỷ tinh trong bao do ít biến chứng hơn và còn giữ lại túi bao thể thuỷ tinh để đặt thể thuỷ tinh nhân tạo. Mổ thể thuỷ tinh trong bao chỉ còn được áp dụng trong những trường hợp lệch thể thuỷ tinh nhiều.
+ Chống chỉ định: Đục thể thuỷ tinh ở trẻ em và các trường hợp đục thể thuỷ tinh có rách bao rộng do chấn thương.
2. Mổ lấy thể thuỷ tinh ngoài bao (extra-capsulary): Là phẫu thuật lấy đi khối nhân và toàn bộ chất vỏ thể thuỷ tinh qua một khoảng mở ở trung tâm của bao trước và để lại bao sau tại chỗ. Phương pháp này có nhiều ưu điểm hơn so với mổ thể thuỷ tinh trong bao. Bao sau còn nguyên vẹn tại chỗ sẽ tạo ra vị trí giải phẫu tốt để cố định thể thuỷ tinh nhân tạo. Không những thế, phương pháp mổ thể thuỷ tinh ngoài bao còn hạn chế đáng kể các biến chứng sau mổ đặc biệt là tăng nhãn áp, phù hoàng điểm dạng nang và bong võng mạc.
+ Chỉ định: cho tất cả các loại đục thể thuỷ tinh trừ những trường hợp chống chỉ định.
+ Chống chỉ định: Các trường hợp hệ thống dây treo thể thuỷ tinh quá yếu hoặc không còn nguyên vẹn hoặc những trường hợp bị chấn thương xuyên nghi ngờ có tổn thương rách bao sau thể thuỷ tinh.
+ Quá trình phẫu thuật:
- Đường rạch: Tuỳ thuộc vào kích thước của nhân thể thuỷ tinh mà quyết định kích thước của đường rạch.
- Mở bao trước thể thuỷ tinh: Trước khi rạch thủng hoàn toàn, phẫu thuật viên dùng kim hoặc pince xé bao đưa qua một đường rạch nhỏ vào tiền phòng để mở một cửa sổ ở trung tâm của bao trước thể thuỷ tinh. Đường kính vòng mở khoảng 6mm-6,5mm. Độ sâu tiền phòng được duy trì bằng nước hoặc chất nhầy (viscoelastic).
Sau khi mở bao xong, phẫu thuật viên dùng một bơm tiêm chứa khoảng 3 ml dung dịch BSS để tách nhân. Luồng nước được bơm vào sẽ có tác dụng tách lớp vỏ thể thuỷ tinh ra khỏi bao sau thể thuỷ tinh và tách giữa phần nhân cứng với phần nhân mềm.
- Rửa hút bớt phần chất thể thuỷ tinh bao quanh nhân bằng kim 2 nòng, chỉ còn để lại khối nhân cứng.
- Lấy nhân thể thuỷ tinh: mở rộng vết mổ đủ để khối nhân thể thuỷ tinh có thể trượt qua ra ngoài một cách an toàn.
- Đặt thể thuỷ tinh nhân tạo: Dùng pince đặt thể thuỷ tinh nhân tạo nằm vào trong bao thể thuỷ tinh.
- Vết mổ được đóng lại
3. Phương pháp tán nhuyễn thể thuỷ tinh bằng siêu âm (phacoemulsification): bản chất là phẫu thuật ngoài bao, nhưng phẫu thuật được tiến hành qua một đường rạch nhỏ, tiền phòng luôn được khép kín nên an toàn hơn, vết mổ làm sẹo nhanh, giảm được loạn thị sau mổ vì vậy, thị lực phục hồi rất sớm và rất tốt và ổn định. Có thể rạch vào tiền phòng qua đường hầm củng mạc hoặc đường hầm giác mạc. Kích thước đường rạch lúc đầu là 2,8mm đủ để đưa đầu típ phaco vào tiền phòng.
- Nguyên tắc chung của phương pháp này là sự rung động của đầu tip Phaco gây ra những khe nứt vỡ của chất thể thuỷ tinh ở gần đầu tip rồi hút lấy đi những phần đã bị cắt và rạn nứt qua ống nhỏ này.
- Quá trình rửa hút chất thể thuỷ tinh được tiến hành nhờ hệ thống bơm tự động trong máy. Do phẫu thuật được tiến hành trong một nhãn cầu được coi như là khép kín, độ sâu tiền phòng luôn ổn định và chất thể thuỷ tinh đã được tách ra khỏi bao thể thuỷ tinh vì vậy quá trình phẫu thuật dễ dàng và an toàn hơn. Thể thuỷ tinh nhân tạo mềm hoặc cứng sẽ được đặt an toàn vào trong túi thể thuỷ tinh. Vết mổ sẽ được khép kín, không cần khâu hoặc chỉ cần một mũi chỉ để kết thúc phẫu thuật.
- Tuy nhiên để đảm bảo cho quá trình phẫu thuật, bao trước thể thủy tinh thường được xé tròn liên tục. Ngoài ra kỹ thuật phá vỡ nhân cứng của thể thủy tinh trong mắt nhưng không lầm tổn thương các bộ phận khác: bao thể thủy tinh, giác mạc…cần có một thời gian để luyện tập và khác nhau tùy từng bác sỹ. Trong giai đoạn đầu, kết quả của phẫu thuật Phaco có thể kém hơn so với mổ ngoài bao thông thường, tuy nhiên sau một thời gian làm quen, kỹ thuật này thường cho kết quả khá tốt.
III. Quy trình khám mổ thủy tinh thể tại bệnh viện mắt Hà Nội Nam Định
Thay thủy tinh thể tại bệnh viện mắt Hà Nội Nam Định bằng phương pháp Phaco. Bệnh nhân đến khám tại viện và được chỉ định phẫu thuật thay thủy tinh thể theo các bước như sau:
- Khám mắt, chỉ định phương pháp phẫu thuật
- Khám toàn thân trước mổ: đo huyết áp, khám nội khoa. Chỉ định điều trị nếu có bệnh lý nội khoa như: tăng huyết áp, …
- Làm xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu
- Làm các xét nghiệm chức năng khác nếu có chỉ định của bác sỹ
- Siêu âm mắt, đo tính công suất TTT nhân tạo
- Tư vấn trước mổ, làm hồ sơ phẫu thuật
- Tra thuốc kháng sinh, thuốc giãn đồng tử vào mắt mổ
- Uống thuốc hạ nhãn áp
- Tiến hành phẫu thuật theo phương pháp được bác sỹ chỉ định
- Nằm nghỉ ngơi và khám lại trước khi ra viện
- Khám lại sau mổ 1 ngày, 1 tuần, 1 tháng hoặc bất cứ lúc nào thấy có biểu hiện bất thường như: đau nhức, nhìn mờ, …
IV. Chuẩn bị trước phẫu thuật thay thủy tinh thể
- Bệnh nhân cần tắm rửa, gội đầu sạch sẽ trước ngày phẫu thuật.
- Đến đúng giờ theo hẹn của bác sĩ, bệnh nhân và người nhà cần đọc kỹ cam kết phẫu thuật và đặt mọi câu hỏi về các vấn đề còn chưa rõ ràng để giải đáp mọi thắc mắc trước khi ký vào cam kết phẫu thuật đục thủy tinh thể.
- Trước khi vào phòng mổ bệnh nhân sẽ giải quyết các nhu cầu các nhân, được hướng dẫn vệ sinh vùng mặt. Bác sĩ xem lại hồ sơ bệnh án, đo mạch huyết áp, bơm rửa lệ đạo, thử test xem có bị dị ứng thuốc không, kiểm tra tổng trạng của bệnh nhân để chắc chắn bệnh nhân đủ điều kiện cho cuộc phẫu thuật.
- Bệnh nhân mặc quần áo vô trùng, đánh dấu mắt sẽ tiến hành phẫu thuật đục thủy tinh thể, uống thuốc, nhỏ thuốc, sát khuẩn vùng da quanh mắt sẽ phẫu thuật. Sau khi đã được sát khuẩn bệnh nhân không được cho tay lên mặt, chạm vào khu vực đã sát khuẩn.
- Bệnh nhân được nhỏ thuốc tê. Trên bàn mổ bệnh nhân cần thư giãn, có thể nhắm hoặc mở còn lại. Sau khi kết thúc phẫu thuật, mắt mổ được tra thuốc mỡ kháng sinh và băng mắt.
- Bệnh nhân được chuyển sang khu vực sau mổ để nghỉ ngơi và có thể ra về ngay sau đó. Đêm đầu tiên, bệnh nhân nên ăn các thức ăn mềm, tránh các chất kích thích, uống thuốc theo đơn của bác sĩ và đi ngủ sớm, trở lại bệnh viện vào sáng ngày hôm sau theo đúng hẹn.
1. Chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật thay thủy tinh thể
- Buổi sáng sau ngày phẫu thuật, bệnh nhân tự gỡ băng và nhỏ thuốc theo toa hướng dẫn.
- Tránh không để nước vào mắt một tuần sau mổ.
- Đeo kính bảo vệ trong 2 tuần sau mổ.
- Không để chấn thương vào mắt.
- Có thể đọc sách, xem ti vi và sử dụng mắt ngay sau mổ một ngày, tuy nhiên cần xen kẽ nghỉ ngơi sau mỗi 30 – 40 phút.
- Cần đi tái khám đầy đủ, định kỳ 1 ngày, 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng sau mổ hoặc theo hẹn của bác sĩ.
- Trường hợp mổ 2 mắt, mắt thứ 2 có thể thực hiện sau 1 tuầnNếu bệnh nhân đặt thủy tinh thể nhân tạo loại đơn tiêu sẽ được kiểm tra khúc xạ và ghi toa kính đọc sách và nhìn xa sau một tháng.
- Nếu đặt thủy tinh thể nhân tạo loại đa tiêu, cần thời gian để thần kinh thích nghi với điều kiện điều tiết mới.
- Những hiện tượng quầng, tia, chói sáng, nếu có, sẽ giảm dần trong thời gian từ 1 – 3 – 6 tháng, đôi khi có trường hợp cần tới 12 tháng.
- Trường hợp mổ Phaco phối hợp LASIK, phẫu thuật LASIK được thực hiện sau một tháng.
- Chế độ ăn uống bình thường, tránh những chất gây dị ứng, có thể bổ sung Vitamin C, B để tăng cường sức đề kháng.
- Những người tiểu đường cần giữ chế độ ăn kiêng tốt nhằm kiểm soát đường huyết ở mức bình thường.
- Cần đi tái khám ngay nếu có các hiện tượng bất thường: mờ đột ngột, đau nhức dữ dội, cộm xốn quá mức kèm chảy nước mắt giàn giụa và liên tục
2. Các biến chứng thường gặp sau thay thủy tinh thể
+ Phù giác mạc: Ở một vài ngày đầu sau mổ, có thể có viêm khía giác mạc do chấn thương của phẫu thuật gây ra. Dấu hiệu này thường mất đi rất nhanh bằng tra thuốc chống viêm tại mắt.
+ Xuất huyết tiền phòng:
Xuất huyết tiền phòng sau mổ bắt nguồn từ vết mổ hoặc mống mắt, thường nhẹ và tự tiêu đi sau một vài ngày. Máu có thể chậm tiêu hơn nếu lẫn trong dịch kính.Trong trường hợp này cần cho bệnh nhân hạn chế vận động, uống nhiều nước và dùng các thuốc chống viêm, tiêu huyết.
+ Phản ứng viêm: thường nhẹ biểu hiện bằng dấu hiệu Tyndal trong tiền phòng ở ngày hôm sau mổ và sẽ mất đi nhanh chóng với thuốc điều trị chống viêm tại chỗ.
+ Đục bao sau thể thuỷ tinh
3. Phẫu thuật mổ đục bao sau thủy tinh thể bằng Laser
- Đục bao sau thể thuỷ tinh là một trong những nguyên nhân làm giảm đáng kể thị lực của bệnh nhân sau phẫu thuật lấy thể thủy tinh và đặt thủy tinh nhân tạo bằng phương pháp Phaco.
- Trong cơ chế hình thành đục bao sau, tế bào biểu mô còn sót lại trong túi bao sau phẫu thuật đóng vai trò chính. Tăng sinh, di thực, biến đổi biểu mô sang trung bì, lắng đọng collagen và tái sinh tổ chức sợi tế bào biểu mô là nguyên nhân chính gây đục bao sau.